Alexej von Jawlensky
1864–1941, malarz niemiecko-rosyjski
Dopiero w 1889 roku były żołnierz rosyjskiej Gwardii Cesarskiej Aleksiej von Jawlensky, służący w armii carskiej, rozpoczął swoją edukację artystyczną. W 1896 roku przeniósł się do Monachium, aby uczęszczać do prywatnej szkoły artystycznej, gdzie poznał Wassily'ego Kandinsky'ego. W Murnau Jawlensky po raz pierwszy współpracował z Kandinskim i Gabriele Münter. Wspólnie założyli stowarzyszenie artystyczne „Neue Künstlervereinigung München”. Ponadto Jawlensky był kluczowym członkiem ruchu „Blauer Reiter”. Później wraz z Klee, Kandinskim i Feiningerem współzałożył grupę „The Blue Four”.
W 1914 roku, na początku I wojny światowej, artysta – jako obywatel Rosji – został wydalony z Niemiec i osiadł najpierw w Szwajcarii, a później w Wiesbaden w Niemczech. W tym okresie stworzył swoje słynne abstrakcyjne głowy. Jawlensky zmarł w 1941 roku na skutek ciężkiej choroby.
„Moja sztuka to medytacja lub modlitwa w barwach” – powiedział kiedyś Jawlensky i rzeczywiście jego twórczość charakteryzuje się głęboką religijnością. Jest to szczególnie widoczne w serii prac przedstawiających oblicza Zbawiciela oraz abstrakcyjne głowy, które Jawlensky w swoich wspomnieniach określa mianem „głów świętych”. Wpływ ikonografii prawosławnej jest nie do pomylenia, a już wówczas współcześni mu artyści postrzegali je jako nowoczesną wersję ikony. Ludzka twarz w wielu wariacjach – głównie w mocnych, a nawet jaskrawych barwach – już wcześniej stanowiła centralny motyw jego twórczości. W przypadku „głów świętych” artysta zastosował bardziej powściągliwą kolorystykę i ograniczył temat portretu do samej twarzy. Wydają się one pozbawione indywidualności, nie tracąc jednak na wyrazistości. Postępująca abstrakcja doprowadziła do powstania formy ikonicznej, która w całej serii sprawia wrażenie poszukiwania nieosiągalnego boskiego archetypu.
Pod wpływem fowizmu Aleksiej von Jawlensky malował przy użyciu jasnych barw, energicznych pociągnięć pędzla i ciemnych konturów. Jego dzieła należą do najbardziej poszukiwanych dzieł klasycznego modernizmu i znajdują się w największych muzeach świata.
