Ucho Van Gogh - jedna z najsłynniejszych legend świata sztuki

Jest to prawdopodobnie jedna z najbardziej znanych anegdot w historii sztuki - historia ucha Vincent van Gogh. Wiele kwestii dotyczących wydarzeń z 23 grudnia 1888 roku wciąż pozostaje jednak niejasnych. Pewne jest, że tego wieczoru van Gogh stracił lewe ucho lub jego dużą część.

Pytanie, które do dziś zajmuje świat sztuki, brzmi: Dlaczego van Gogh odciął sobie ucho? Pojawiają się także kolejne pytania dotyczące tego pamiętnego dnia przed Bożym Narodzeniem w Prowansji: Czy van Gogh naprawdę sam się zranił, czy padł ofiarą przemocy? Jaką rolę odegrała prostytutka? Czy jego kolega malarz Paul Gauguin miał z tym coś wspólnego? A może przyczyną czynu były okoliczności rodzinne van Gogh?

Istnieje wiele odpowiedzi lub przypuszczeń dotyczących okoliczności, w których słynny holenderski malarz stracił ucho. Poniżej przedstawiono trzy najpopularniejsze teorie dotyczące ucha Van Gogh.

Vincent van Gogh "podarował" swoje ucho prostytutce

Według najczęściej przyjmowanej teorii w przeddzień Bożego Narodzenia 1888 roku we francuskim mieście Arles miało wydarzyć się następujące zdarzenie: Vincent van Gogh znajdował się wówczas w bardzo złym stanie. Cierpiał na zaburzenia snu i pił dużo alkoholu. Szczególnie często pojawiał się absynt, któremu przypisuje się wywoływanie halucynacji i stanów psychotycznych.

Van Gogh miał zresztą wielokrotnie problemy psychiczne. Prawdopodobnie była to więc kombinacja kilku czynników, która doprowadziła go tego wieczoru do działania: bardzo pijany udał się do miejscowego domu publicznego z krwawiącą raną na głowie. W ręku trzymał - w zależności od źródła - swoje lewe ucho lub jego fragment. Chciał je "podarować" swojej ulubionej prostytutce Rachel. Według różnych przekazów zrobił to słowami "Będziesz mnie pamiętać, mówię ci to" albo "Zachowaj ten przedmiot dobrze".

Prostytutka miała następnie zemdleć. Samego van Gogh następnego ranka znalazła policja. Stracił dużo krwi i został przewieziony do szpitala. Według jego własnych słów nie pamiętał nic z tych wydarzeń.

Paul Gauguin był znacząco zamieszany w zdarzenie

Według kolejnej teorii malarz Paul Gauguin odegrał ważną rolę w tym wydarzeniu. Vincent van Gogh poznał go w 1887 roku w Paryżu i zaprosił do odwiedzenia go w Arles. Van Gogh planował założyć tam wspólnotę artystów pod nazwą "Atelier Południa". Paul Gauguin przyjął zaproszenie van Gogh - nie bez powodu, ponieważ liczył na korzyść finansową z pobytu.

Od października 1888 roku mieszkali i pracowali razem, lecz obaj artyści nie harmonizowali ze sobą szczególnie dobrze. Często się kłócili, co wieczorem 23.12 ostatecznie miało doprowadzić do eskalacji. Van Gogh po kłótni miał wpaść w furię. Najpierw groził Gauguinowi brzytwą, a następnie w szale odciął sobie ucho.

Jeśli wierzyć teorii autorek i autora Rita Wildegans i Hans Kaufmann, Gauguin był nawet właściwym sprawcą. Według nich Gauguin został sprowokowany przez van Gogh. Następnie miał sięgnąć po szpadę i odciąć van Goghowi lewe ucho. Po tym Gauguin miał w pośpiechu opuścić Arles i udać się do Paryża. Także legenda, że van Gogh sam sobie zadał ranę, miała zostać rozpowszechniona przez Gauguina, aby odwrócić od siebie podejrzenia.

Powody rodzinne były przyczyną samookaleczenia

Brytyjski dziennikarz Martin Bailey przedstawił w 2016 roku znacznie mniej dramatyczne wyjaśnienie dotyczące ucha van Gogh. Po przeanalizowaniu korespondencji rodziny van Gogh również zakłada, że Vincent sam zranił sobie ucho. Przedstawił jednak inny powód tego czynu. Nie nagły stan szaleństwa, lecz zaręczyny brata Vincenta, Theo, miały być przyczyną samookaleczenia.

Tego feralnego dnia miał dowiedzieć się z listu, że Theo planuje ślub z kolekcjonerką sztuki Johanna Bonger. Ta wiadomość bardzo dotknęła Vincenta. Theo znaczył dla niego bardzo wiele. Zawsze stał przy nim w trudnych chwilach. Nie bez znaczenia było też to, że Theo dzięki swojej hojnej pomocy finansowej umożliwił Vincentowi pracę artystyczną. Vincent obawiał się teraz, że przez zaręczyny straci swojego najbliższego powiernika. Martwił się także, że Theo może wstrzymać płatności. Ta wiadomość w jego i tak już niestabilnym stanie psychicznym była impulsem do desperackiego czynu.

Vincent van Gogh - znacznie więcej niż malarz z odciętym uchem

Która z tych trzech wersji dotyczących ucha Van Gogh jest prawdziwa lub czy wszystko przebiegło zupełnie inaczej, prawdopodobnie nigdy nie będzie można jednoznacznie wyjaśnić. Dlatego wydarzenia związane z Bożym Narodzeniem 1888 roku będą nadal wywoływać spekulacje dotyczące ucha Van Gogh.

Pewne jest, że incydent w Arles miał konsekwencje dla artystycznej biografii van Gogh. Po tym wydarzeniu sportretował się w co najmniej dwóch obrazach - z bardzo wyraźnym bandażem wokół głowy. Ponadto w maju 1889 roku van Gogh udał się do zakładu psychiatrycznego w Saint-Rémy-de-Provence. Z troski o swoje zdrowie psychiczne sam się tam zgłosił. Tam pozostawał pod obserwacją lekarską, ale miał dostęp do płótna i farb, dzięki czemu mógł nadal malować.

W tym okresie stworzył około 150 obrazów impresjonistycznych i liczne rysunki, w tym ważne dzieła takie jak

• "Gwiaździstej nocy"
• "Kwitnąca gałąź migdałowca" lub
• "Irysy".

W ten sposób 23.12.1888 roku oraz jego następstwa miały ogromne znaczenie także dla historii sztuki.

Szczególnie poza światem sztuki Vincent van Gogh pozostanie jednak przede wszystkim zapamiętany jako malarz z odciętym uchem. Jednak niezależnie od tego, jak fascynująca jest tajemnica związana z jego uchem i choć często mówi się o halucynacjach i jego rzekomym "szaleństwie" - ostatecznie liczy się tylko jego wielkie artystyczne osiągnięcie życiowe.

Dzięki swojemu wizjonerskiemu stylowi malarskiemu należy do najważniejszych prekursorów nowoczesnego malarstwa. Swoją twórczością położył fundamenty pod wiele późniejszych epok artystycznych, takich jak ekspresjonizm i fowizm.