Od Dürer do Katz – słynne artystki i słynni artyści malarstwa pejzażowego

Natura i architektura fascynują oraz inspirują malarki i malarzy już od renesansu. Na przestrzeni wieków malarstwo pejzażowe rozwinęło się w różnorodny gatunek o bardzo odmiennych motywach. Naturalne krajobrazy, takie jak góry, lasy czy pola, należą do niego tak samo jak parki czy ogrody. Do tego gatunku zaliczają się także marynistyki, na przykład morze, sceny plażowe, porty czy jeziora.

Należą do niego również stworzone przez człowieka krajobrazy kulturowe, takie jak miasta i wsie oraz pojedyncze budowle, jak kościoły, zamki czy fabryki. Ludzie natomiast nie odgrywają żadnej lub jedynie bardzo podrzędną rolę. Pojedyncze osoby lub małe grupy służą najwyżej jako sztafaż, aby uzupełnić naturę i budynki.

Gatunek malarstwa pejzażowego nieustannie rozwijał się na przestrzeni wieków, przy czym każda epoka odnajdywała własne interpretacje. Malarki i malarze wszystkich stylów mają obrazy pejzażowe w swoim portfolio. Znanymi malarzami pejzażu są na przykład Albrecht Dürer, Caspar David Friedrich, Claude Monet, Edvard Munch, Gabriele Münter i Alex Katz.

Rozwój malarstwa pejzażowego i jego artyści oraz artystki

Zanim pejzaż ugruntował się w Europie jako samodzielny gatunek, potrzebował jednak trochę czasu: Historia malarstwa pejzażowego zaczyna się w starożytności. Z Cesarstwa Rzymskiego i starożytnej Grecji znane są malowidła ścienne, na których przedstawiono rośliny oraz topografie. Ponadto przedstawienia krajobrazu w malarstwie przez długi czas służyły jednak wyłącznie jako rama względnie tło scen, w których w centrum znajdowały się osoby.

Dopiero w XV wieku niektórzy malarze i malarki zaczęli koncentrować się w swoich obrazach wyłącznie na naturze i architekturze. Znaczący postęp w kierunku samodzielnego tematu obrazu malarstwo pejzażowe poczyniło od XVII wieku. W epoce romantyzmu artyści uczynili krajobraz zwierciadłem swojego życia wewnętrznego. Malowali dramatyczne i pełne przepychu sceny, w których symbolicznie nasycali naturę znaczeniem. Słynnymi artystami malarstwa pejzażowego tego czasu byli na przykład William Turner, Caspar David Friedrich i John Constable.

Na początku XX wieku zainteresowanie malarstwem pejzażowym pozostało duże. Wśród ekspresjonistek i ekspresjonistów było wielu słynnych malarzy pejzażu, takich jak Emil Nolde, Franz Marc, Ernst Ludwig Kirchner czy Paula Modersohn-Becker.

Po II wojnie światowej w malarstwie przeforsowała się abstrakcja. W niej konkretne przedmioty obrazu nie odgrywały już żadnej roli, tak że także malarstwo pejzażowe na krótko nieco straciło na znaczeniu. Również w pop-arcie przedstawienia krajobrazu były raczej rzadkie. W sztuce współczesnej jednak znów należą do stałego repertuaru wielu malarek i malarzy.

Sześciu słynnych artystów malarstwa pejzażowego

Od renesansu przez romantyzm aż po nowoczesność i współczesność - malarstwo pejzażowe wydało liczne znaczące nazwiska. Przedstawiamy sześciu słynnych malarzy pejzażu i przyglądamy się wyjątkowym aspektom ich malarskiej ekspresji.

Albrecht Dürer: pionier europejskiego malarstwa pejzażowego

Do pionierów malarstwa pejzażowego w Europie należał renesansowy artysta Albrecht Dürer (1471-1528). Niemiecki malarz, rysownik i rytownik jest dziś znany przede wszystkim ze swoich niezwykle szczegółowych studiów zwierząt i roślin oraz realistycznych portretów. Do jego najsłynniejszych dzieł należą "Modlące się ręce" i "Zając polny".

Był jednak także znanym malarzem pejzażu i intensywnie poświęcał się przedstawianiu natury i architektury. Już w swoich portretach przykładał wielką wagę do bardzo realistycznego oddania krajobrazu w tle. Nawet jeśli były to tylko niewielkie fragmenty obrazu, pracował tu niezwykle skrupulatnie - na przykład w swoim "Autoportrecie w wieku 26 lat" z 1498 roku.

Zainspirowany licznymi podróżami po Niemczech i Europie Dürer coraz częściej tworzył także obrazy i miedzioryty przedstawiające wyłącznie pejzaże. Szczególny nacisk położył przy tym na widoki miast i pojedyncze budowle, na przykład

• "Dziedziniec zamku w Innsbrucku" (ok. 1495),
• "Trydent, widziany od północy" (1495) lub
• "Widok zamku w Trydencie".

Tworzył także czyste sceny natury, takie jak "Staw w lesie" (ok. 1495) czy "Młyn wierzbny" (ok. 1506). Malarstwo pejzażowe Dürer być może nie jest dziś tak znane jak wiele jego innych dzieł, jednak jego pionierski duch w tym gatunku okazał się bardzo ważny dla historii sztuki.

Szczyt romantyzmu: znany malarz pejzażu Caspar David Friedrich

Obrazy niemieckiego malarza Caspar David Friedrich (1774-1840) stały się uosobieniem malarstwa romantyzmu. Jego obrazy pejzażowe wyróżniają się wielką dbałością o detal, a zarazem zapierającą dech atmosferą. Friedrich potrafił bezpośrednio wyrazić w swoich dziełach świat idei swojej epoki. Jego dzieła opowiadają o duchowości i mistyce, ale także o melancholii i tęsknocie.

Słynny artysta malarstwa pejzażowego znacząco przyczynił się jednak także do dalszego rozwoju tego gatunku. Namalował liczne czyste obrazy pejzażowe, takie jak

• "Morze lodu",
• "Poranek" lub
• "Watzmann".

Dziś jest jednak znany przede wszystkim ze swojej szczególnej cechy polegającej na włączaniu ludzi do scen natury, ale pokazywaniu ich z tyłu lub z boku. Dzięki temu postacie nigdy nie odciągają uwagi od krajobrazu. Najlepszymi przykładami są

• słynny "Wędrowiec nad morzem mgły",
• "Kredowe klify na Rugii" lub
• "Dwaj mężczyźni kontemplujący księżyc".

Słynny malarz pejzażu zerwał jednak także całkiem konkretnie z niektórymi tradycjami tego gatunku. Swojego największego tabu dopuścił się w 1808 roku swoim "Ołtarzem z Tetschen". Pozwolił sobie zintegrować religijny motyw - w tym przypadku krucyfiks - z obrazem pejzażowym. Ponadto przedstawił chrześcijański symbol bardzo mały, sprowadzając go tym samym do roli sztafażu.

Friedrich odszedł jednak jeszcze dalej od konwencjonalnego malarstwa pejzażowego. Jego obrazy nie przedstawiają bowiem rzeczywistych krajobrazów, lecz fikcyjne kompozycje motywów z różnych regionów.

Claude Monet: impresje krajobrazowe pełne światła i koloru

Wraz z impresjonizmem w XIX wieku otworzył się zupełnie nowy rozdział, zwłaszcza dla malarstwa pejzażowego. W tej epoce artystki i artyści porzucili wiele typowych konwencji malarskich. Nie dążyli już do możliwie najbardziej realistycznego przedstawienia obiektów obrazu. Zamiast tego chcieli uchwycić w swoich obrazach własne postrzeganie i atmosferę chwili.

Szczególną uwagę zwracali na to, jak światło oświetla scenę i jak odbija się od obiektów obrazu. Pejzaże wręcz idealnie nadawały się jako motywy do takiej formy przedstawiania. Wielu artystów i wiele artystek malarstwa pejzażowego pochodzi z tej epoki.

Ważnym przedstawicielem impresjonizmu i słynnym artystą malarstwa pejzażowego był Claude Monet (1840-1926). Obok Camille Pissarro, Édouard Manet i Edgar Degas jako pionier tego stylu znacząco przyczynił się do jego rozwoju. Stworzył liczne, dziś światowej sławy dzieła tego gatunku. Należą do nich rozległe panoramy, takie jak

• "Pole maków pod Argenteuil",
• "Impresja, wschód słońca" i
• "Pejzaż na Saint-Martin".

Malował jednak także mniejsze fragmenty pejzaży, takie jak "Stogi siana w świetle słońca", "Japoński most w ogrodzie w Giverny" czy liczne warianty nenufarów.

Edvard Munch: słynny malarz pejzażu z Norwegii

Dla szerokiej publiczności Edvard Munch (1863-1944) jest znany przede wszystkim z powodu swojego obrazu "Krzyk". Był jednak poza tym także znaczącym artystą malarstwa pejzażowego.

W obrazach Munch obiekty przedstawione nie istniały już tylko same dla siebie, lecz były symbolicznie naładowane. W tym celu stworzył indywidualny język obrazowy i odszedł od realistycznego stylu malarskiego. Uprościł całą kompozycję obrazu, zredukował detale obiektów przedstawionych i pracował kilkoma, lecz bardzo mocnymi kolorami. Do jego znaczących obrazów pejzażowych należą

• "Grupa dziewcząt na moście" (1902),
• "Ogród w Asgardstrand" (1905),
• "Aleja w śnieżycy" (1906),
• "Pejzaż zimowy" (1915) i
• "Jabłoń" (1921).

Dzięki swojej innowacyjnej technice Munch jest uważany za prekursora malarstwa ekspresjonistycznego i ważnego malarza klasycznej nowoczesności. Stał się wzorem dla wielu innych artystek i artystów malarstwa pejzażowego po nim.

Gabriele Münter: kluczowa postać ekspresjonizmu

Gabriele Münter (1877-1962) należy do najważniejszych postaci ekspresjonizmu na początku XX wieku. Malarka odegrała aktywną rolę w rozwoju awangardy w Niemczech. Już w 1909 roku dołączyła do "Neuen Künstlervereinigung München". W 1911 roku ponownie ją opuściła i wspólnie z Wassily Kandinsky oraz Franz Marc zorganizowała legendarną "Pierwszą wystawę redakcji Der Blaue Reiter". Współpracowała także przy wydanym równolegle almanachu. W kolejnych latach samodzielnie organizowała dalsze wystawy sztuki współczesnej.

Gabriele Münter już wcześnie pożegnała się z tradycyjnym malarstwem. Gdy na początku XX wieku wielu artystów i wiele artystek malarstwa pejzażowego próbowało jeszcze możliwie najbardziej zbliżyć się do natury, ona rozwijała już wczesną formę malarstwa ekspresjonistycznego. Przy tym wierność szczegółowi ustąpiła miejsca artystycznej ekspresji. Münter coraz bardziej redukowała przedstawione obiekty do ich istotnych cech. Pracowała głównie jednobarwnymi płaszczyznami, które oddzielała od siebie wyraźnymi konturami. Dzieła takie jak

• "Wiatr i chmury" (1910),
• "Staffelsee" (1936),
• "Trzy domy w śniegu" (1933),
• "Niebieskie jezioro" (1934) lub
• "Widok na góry" (1934)

fascynują swoją klarownością i siłą wyrazu.

Słynny malarz malarstwa pejzażowego: Alex Katz, minimalista

W połowie XX wieku malarstwo pejzażowe nieco straciło na popularności. W tej fazie na znaczeniu zyskały abstrakcyjne style malarskie, w których konkretne przedmioty obrazu nie odgrywały już żadnej roli. Jednak amerykański malarz Alex Katz, rocznik 1927, wbrew wszystkim trendom pozostał wierny malarstwu figuratywnemu - a tym samym także malarstwu pejzażowemu. Artysta pochodzący z Brooklyn, New York rozwinął współczesny język przedstawiający.

Także swoje obrazy pejzażowe komponuje niekiedy jedynie z monochromatycznego tła i dwóch lub trzech pni drzew, na przykład w "Gold and Black II". Z kolei do nocnych widoków miast i domów potrzebuje jedynie oświetlonych okien i zarysów budynków ("Night House 1").

Jego elegancki porządek obrazu uczynił Alex Katz słynnym artystą malarstwa pejzażowego i jednym z najważniejszych amerykańskich malarzy XX i XXI wieku. Z powodu swojego minimalistycznego języka obrazowego jest on ponadto uważany za znaczącego prekursora pop-artu.

Wybrane dzieła słynnych artystek i słynnych artystów malarstwa pejzażowego