5 znaczących artystów renesansu i ich dzieła

Pełne gracji ciała, elegancka linia i legendarne motywy, takie jak "Mona Lisa" lub "Stworzenie Adama": sztuka renesansu do dziś fascynuje swoją wyjątkową atmosferą i realistycznym językiem obrazowym. Oprócz motywów religijnych i mitologicznych w epoce sztuki renesansu coraz większe znaczenie jako temat przedstawień zyskała jednostka ludzka. Człowiek, jak miał to sformułować Leonardo da Vinci, jest nie tylko miarą wszystkich rzeczy, lecz jednocześnie modelem kosmosu.

Sztuka renesansu była ściśle związana ze światopoglądem humanizmu, który od XIV wieku zaczął rozpowszechniać się w społeczeństwach Europy. Zgodnie z tą filozofią istnienie ludzkie powinno ponownie znaleźć się w centrum wszelkich działań. Znaczenia nabrały również edukacja oraz postęp techniczny i naukowy. Idee humanizmu znalazły swój artystyczny wyraz w epoce sztuki renesansu.

Również w sztukach plastycznych artyści zaczęli teraz - obok tematów religijnych - poświęcać się także tematom świeckim. Człowiek jako jednostka stanął na równi z postaciami biblijnymi i mitologicznymi, władcami oraz zwierzchnikami Kościoła. Artyści renesansu starali się przedstawiać człowieka możliwie jak najbardziej realistycznie - całkowicie w tradycji antycznego malarstwa i rzeźby.

Renesans trwał - w zależności od źródła - mniej więcej od XIV do końca XVI wieku. Wiele znanych dziś dzieł i słynnych twórców pochodzi z okresu wysokiego renesansu - obejmującego czas od około końca XV do połowy XVI wieku. Znanymi włoskimi artystami renesansu byli na przykład Leonardo da Vinci, Michelangelo Buonarroti, Raffael Santi oraz Sandro Botticelli. Znanymi niemieckimi malarzami renesansu są m.in. Lucas Cranach der Ältere, Hans Holbein der Ältere lub Albrecht Dürer.

Styl sztuki renesansowej czerpał z tradycji antycznych

Pod względem stylu i estetyki artyści renesansu w dużej mierze sięgali do języka obrazowego i formalnego starożytnej Grecji i Rzymu. To nawiązanie do przeszłości nadało później epoce nazwę "renesans" (= odrodzenie). Wielu dziś ważnych artystów renesansu nie stworzyło więc swojego stylu całkowicie od nowa, lecz znalazło inspirację w ideałach i elementach kształtowania minionych epok.

Ponieważ człowiek został uznany za miarę wszystkich rzeczy, twórcy dążyli do przedstawiania go w możliwie najbardziej realistyczny sposób. Także we wszystkich innych przedmiotach przedstawień kierowali się zasadami natury. W przypadku ludzkich ciał malarze renesansu przykładali szczególną wagę do poprawnego anatomicznie przedstawienia. W tym celu dogłębnie studiowali twarze, muskulaturę, proporcje oraz przebieg ruchów.

W kompozycji obrazu artyści renesansu zbliżali się do rzeczywistości. Dzięki wprowadzeniu perspektywy centralnej oraz grze światła i cienia obrazy zyskały głębię przestrzenną i żywotność.

Również w technikach i materiałach renesans przyniósł zmiany. Szczególnie istotne - także dla kolejnych epok, było to - że malarstwo olejne mogło się ugruntować i zastąpiło malarstwo temperowe jako wiodącą technikę. Farby olejne otworzyły przed artystami renesansu znacznie więcej możliwości, zwłaszcza w zakresie drobniejszego opracowania detali. Ponadto cechowały się większą świetlistością i pozwalały na wyraźniejsze kontrasty.

Leonardo da Vinci: malujący uczony uniwersalny

Jak nikt inny Leonardo da Vinci (1452-1519) łączył w sobie ideę renesansu. Da Vinci należał do nielicznych znanych geniuszy uniwersalnych w historii ludzkości. Jako badacz, inżynier i wynalazca przez całe życie poszukiwał nowych odkryć i postępu naukowego. Projektował i konstruował między innymi maszyny latające, wczesny samochód oraz mechanizmy zegarowe.

Jednocześnie prowadził studia anatomiczne i badał fizykę oraz biologię, a ponadto pracował jako architekt i geograf.

Jednak nie tylko w nauce i technice, lecz także w sztukach plastycznych wniósł znaczący wkład. Choć mówi się, że ukończył jedynie około dwunastu obrazów, Leonardo da Vinci jest dziś zaliczany do najważniejszych artystów renesansu. Dzieła takie jak

• "Dama z gronostajem",
• "Ostatnia Wieczerza",
• "Salvator Mundi" oraz oczywiście
• "Mona Lisa"

w decydujący sposób wpłynęły na historię sztuki. Nawet około 500 lat po śmierci da Vinci nadal fascynują publiczność. W swoich obrazach i rysunkach zbudował most między naukami przyrodniczymi a sztuką, łącząc wiedzę z obu tych dziedzin. Najlepszym przykładem jest rysunek "Człowiek witruwiański", który łączy precyzję anatomiczną z wysokimi wymaganiami artystycznymi i estetycznymi.

Raffael Santi - malarz i architekt w służbie papieża

Z Raffael Santi (1483-1520) pojawił się kolejny ważny artysta renesansu pochodzący z Włoch. Jest on twórcą licznych dzieł, które w decydujący sposób ukształtowały europejską historię kultury. Raffael już za życia należał do szczególnie cenionych artystów i pracował głównie dla włoskiego duchowieństwa.

Jego wielki talent szybko dotarł do Papieża, który powołał go z Florencji do Rzymu. W Pałacu Watykańskim ozdobił kilkanaście komnat freskami ("Stanze Rafaela"), które symbolicznie przedstawiają teologię, filozofię, poezję i prawo. Ponadto stworzył liczne motywy, które dziś uznawane są za symbole renesansu, na przykład

• "Przemienienie Chrystusa",
• "Szkoła Ateńska" lub
• "Święta Rodzina z Barankiem".

Szczególną popularność zyskała "Madonna Sykstyńska" – a właściwie tylko niewielki fragment tego dzieła. Na dolnym brzegu obrazu widoczne są dwa małe anioły, które zostały wyrwane z kontekstu i niezliczoną ilość razy reprodukowane oraz cytowane.

Raffael nie pracował jednak wyłącznie jako malarz, lecz był również bardzo cenionym architektem. Między innymi pełnił funkcję kierownika budowy nowej Bazyliki św. Piotra. Ponadto zaprojektował różne budynki, z których "Villa Farnesina" oraz "Villa Madama" w Rzymie zachowały się do dziś.

Raffael Santi zmarł w wieku zaledwie 37 lat. Gdy odszedł, jak głoszą przekazy, Papież miał płakać, niebo nad Rzymem pociemniało, a mury Watykanu zadrżały. Raffael został pochowany w Panteonie w Rzymie – był to zaszczyt, który spotkał tylko nielicznych artystów.

Sandro Botticelli: "Narodziny Wenus" i inne ikony renesansu

Do najwybitniejszych artystów renesansu należał również Sandro Botticelli (1445-1510). Stworzył liczne obrazy, freski i rysunki, które dziś są znane na całym świecie. Do jego najważniejszych motywów należały portrety, ale także tematy biblijne, mitologiczne i literackie. Stworzył na przykład

• "Narodziny Wenus",
• "Kuszenie Chrystusa",
• "La Primavera",
• "Madonna z księgą" lub
• "Idealny portret kobiecy".

Dzieła Botticelli zachwycają precyzją detali anatomicznych i perspektywy oraz bardzo harmonijną atmosferą. Sandro Botticelli wcześnie opanował swoje rzemiosło i bardzo szybko zrobił karierę. Już w wieku 16 lat pobierał nauki u słynnego florenckiego malarza Filippo Lippi. Od 1470 roku prowadził własną pracownię i był artystą chętnie zatrudnianym. Realizował liczne zamówienia dla wpływowej rodziny Medici i został zaangażowany przez Papieża do dekoracji Kaplicy Sykstyńskiej w Rzymie.

Arcydzieła Sandro Botticelli można dziś oglądać w muzeach na całym świecie. Wiele jego prac znajduje się w zbiorach Galerii Uffizi we Florencji, ale Botticelli jest obecny również w wielu innych muzeach, m.in. w berlińskiej Gemäldegalerie, w Städel Museum we Frankfurcie, w Luwrze w Paryżu lub w londyńskiej National Gallery. Twórczość Botticelli miała ogromny wpływ na historię sztuki. Do dziś jego motywy są wielokrotnie reprodukowane, cytowane i interpretowane.

Albrecht Dürer: słynny niemiecki malarz renesansu

Chociaż często wymienia się przede wszystkim artystów z Włoch z tej epoki, renesans nie był zjawiskiem wyłącznie włoskim. Znalazł on również zwolenników w innych krajach Europy, także w Niemczech.

Za najbardziej znanego niemieckiego malarza renesansu uważa się Albrecht Dürer (1471-1528). Jego dzieła, takie jak

• "Zając polny",
• "Nosorożec" lub
• "Modlące się dłonie"

są dziś znane daleko poza światem sztuki i były niezliczoną ilość razy reprodukowane i cytowane.

Dürer zapisał się w pamięci przede wszystkim jako malarz i rysownik. W rzeczywistości jednak w historii (sztuki) zajmuje raczej rolę wizjonerskiego uczonego uniwersalnego. Pisał traktaty teoretyczne o sztuce, a także literaturę i wiersze. Ponadto intensywnie zajmował się religią, filozofią oraz matematyką i naukami przyrodniczymi.

W sztuce nigdy nie zadowalał się tradycjami malarstwa i grafiki. Nieustannie doskonalił swoje techniki i znacząco rozwijał takie gatunki jak portrety oraz malarstwo pejzażowe. Wielkim celem Dürer było jak najbardziej realistyczne przedstawianie motywów obrazowych. Dzięki dotąd niespotykanej precyzji detali i subtelnej linii ustanowił nowe standardy zarówno w malarstwie, jak i w swoich grafikach drukowanych. Do dziś fascynuje precyzja jego wiernych naturze studiów roślin i zwierząt.

Również jako przedsiębiorca był niezwykle kreatywny. Zaczął produkować miedzioryty i drzeworyty seryjnie. Ponadto uważa się go za pierwszego artystę, który zaczął sygnować swoje dzieła. Stworzył w ten sposób wczesną formę potwierdzenia autentyczności. Jego bogactwo pomysłów artystycznych i handlowych uczyniło Albrecht Dürer powszechnie znanym i zamożnym człowiekiem oraz legendą renesansu.

Michelangelo Buonarroti: "boski" artysta

Pracował dla Watykanu i wpływowej rodziny Medici - a jego współcześni nazywali go po prostu "Il Divino", Boski: Michelangelo Buonarroti (1475-1564) wywarł decydujący wpływ na sztukę swoich czasów i do dziś kształtuje nasze wyobrażenie o renesansie. Stworzył jedne z najważniejszych dzieł tej epoki.

Jak wielu artystów renesansu, Michelangelo otrzymywał większość swoich zleceń od duchowieństwa. Jeszcze we Francji stworzył dla kardynała Jean Bilhères de Lagraulas jedną ze swoich dziś najsłynniejszych monumentalnych rzeźb, Pietà. W tym czasie miał zaledwie dwadzieścia kilka lat. Następnie powstały liczne zlecenia publiczne i prywatne.

Jeszcze podczas swojego pobytu we Florencji w latach 1501-1504 powstała ponadnaturalnej wielkości statua Dawida. Szczególne w tym dziele było to, że Michelangelo wykonał rzeźbę o wysokości 5,17 metra i wadze około sześciu ton z jednego jedynego bloku marmuru.

Kolejnym punktem kulminacyjnym jego kariery było malowanie sklepienia Kaplicy Sykstyńskiej w Rzymie, które rozpoczął w 1508 roku i zakończył w 1512 roku. Fresk przedstawia na powierzchni około 1.000 metrów kwadratowych historię stworzenia z około 300 pojedynczymi postaciami. Jedno z jego najsłynniejszych motywów, "Stworzenie Adama", jest również częścią tego malowidła sufitowego. Również dla Kaplicy Sykstyńskiej stworzył "Sąd Ostateczny" jako malowidło sufitowe z około 400 postaciami.

Michelangelo nie pracował jednak tylko jako malarz i rzeźbiarz, lecz był także niezwykle cenionym architektem. W 1547 roku papież Paweł III mianował go architektem Bazyliki św. Piotra. Jego projektom zawdzięcza się również słynną kopułę Bazyliki św. Piotra, która do dziś w decydujący sposób kształtuje wygląd reprezentacyjnej budowli.

Michelangelo był podziwiany przez swoich współczesnych oraz kolejne pokolenia za swój język obrazowy i formę. Wyróżniał się przede wszystkim wielką perfekcją w przedstawianiu ludzkiego ciała. Dążył do jak najdokładniejszego anatomicznie odwzorowania swoich postaci. Mistrzowskie wykonanie jego dzieł fascynuje publiczność aż do dziś. Muzea w Rzymie, Florencji i Bolonii, ale także w Paryżu, Londynie, Brugii i Teksasie prezentują dziś dzieła Michelangelo.