5 słynnych rzeźb, o których warto wiedzieć więcej

Rzeźba należy do historii kultury ludzkości od kilkudziesięciu tysięcy lat. Słynne rzeźby, takie jak "Człowiek-lew z Hohlenstein-Stadel", "Wenus z Willendorfu" i "Wenus z Hohle Fels", datowane są na wiek od 30 000 do 40 000 lat. Od swoich początków rzeźba rozwijała się nieustannie w kolejnych epokach sztuki.

Słynne greckie rzeźby, takie jak "Nike z Samotraki", "Dyskobol" czy "Wenus z Milo", świadczą o wielkim kunszcie rzemieślniczym starożytności. W renesansie, baroku i klasycyzmie rzeźbiarze udoskonalili przedstawianie ludzi w swoich posągach. W XX wieku progresywne style, takie jak ekspresjonizm, abstrakcja czy pop-art, wniosły świeży powiew do rzeźby.

Wiele rzeźb znanych artystów stało się ikonami swoich epok. Poniżej chcemy przedstawić pięć słynnych rzeźb, które nie tylko stanowią kamienie milowe historii sztuki, lecz także mają bardzo wyjątkowe biografie.

Wenus z Milo - zagadkowe piękno starożytności

Gdy mówi się o słynnych rzeźbach, nie sposób pominąć Wenus z Milo. Ten posąg o wysokości 2,02 metra należy do najważniejszych znalezisk sztuki hellenistycznej.

Wenus z Milo pochodzi prawdopodobnie z końca II wieku p.n.e. Rzeźba została wykonana z marmuru i przypuszczalnie później - jak wiele słynnych greckich rzeźb - pomalowana na kolorowo. Z biegiem stuleci kolory jednak wyblakły.

Nie ma potwierdzonych informacji o artyście, który stworzył ten posąg. Także to, że rzeźba przedstawia boginię Wenus, nie zostało całkowicie udowodnione. Niektórzy badacze widzą w niej boginię morza Amfitrytę, inni boginię zwycięstwa Wiktorię.

Niekompletne arcydzieło pełne mitów

Dziś Wenus z Milo należy prawdopodobnie do najsłynniejszych kobiecych przedstawień w historii sztuki. W paryskim Luwrze jest jedną z wielkich atrakcji - i to mimo że słynna rzeźba nie jest całkowicie kompletna, ponieważ brakuje jej ramion lub dłoni. Nie wiadomo, czy zostały utracone podczas transportu do Francji, czy też nigdy ich nie odnaleziono. Przypuszczalnie to właśnie te brakujące fragmenty składają się na mit posągu.

Wokół wyglądu brakujących części ciała narosły liczne spekulacje. Niektóre teorie zakładają, że Wenus mogła trzymać tarczę, inne z kolei mówią o jabłku jako symbolu zwycięstwa. Dyskutowano jednak także o łuku, włóczni, amforze albo nici i wrzecionie jako możliwych przedmiotach.

Która wersja jest prawdziwa, do tej pory nie udało się wyjaśnić – podobnie jak wielu innych legend związanych z Wenus z Milo. Ale to właśnie te tajemnice czynią ją tak fascynującą. Jej wpływ na sztukę i kulturę sięga współczesności. Jak inne słynne rzeźby, Wenus z Milo jest nadal obecna we współczesnej sztuce i regularnie cytowana oraz kopiowana w dziełach współczesnych.

"David" Michelangelo - jedna z najbardziej znanych rzeźb renesansu

Podczas podróży do Florencji nie może zabraknąć wizyty w "Galleria dell'Accademia di Firenze". Tutaj, w muzeum "Accademia di Belle Arti", znajdują się różne słynne rzeźby, także "David" włoskiego rzeźbiarza Michelangelo Buonarroti (1475–1564).

Posąg należy do najbardziej znanych rzeźb renesansu i przedstawia biblijną postać Dawida. Według opowieści ze Starego Testamentu Dawid pokonał budzącego grozę olbrzyma Goliata wyłącznie za pomocą procy. Michelangelo sportretował odważnego pasterza w marmurowej rzeźbie. Ma ona przedstawiać Dawida tuż przed walką z Goliatem.

W tej rzeźbie aktu Michelangelo doskonale opanował wierne naturze kształtowanie formy. Niezwykle realistycznie zdefiniował muskulaturę ramion i brzucha, wystające żyły oraz wyraziste rysy twarzy. Jedynie przy prawej dłoni Michelangelo odszedł od wiernego naturze sposobu przedstawiania i wymodelował ją nieproporcjonalnie dużą. Było to jednak zamierzone. Przesadnie duża dłoń miała służyć jako symbol siły i sprawczości.

Jednak ten znany na całym świecie marmurowy kolos nie zawsze budził bezwarunkowy podziw: jego ówczesny rywal, Leonardo da Vinci, w okresie poprzedzającym montaż rzeźby wypowiadał się o arcydziele Michelangelo w sposób lekceważący, krytykując w szczególności przedstawienie nagiej postaci. Więcej o fascynujących i budzących wiele kontrowersji relacjach między tymi dwoma wielkimi geniuszami renesansu można przeczytać w naszym artykule "Michelangelo i da Vinci – pojedynek geniuszy renesansu".

Droga od surowca do ikony sztuki

W 1501 roku Michelangelo rozpoczął prace nad posągiem o wysokości 5,17 metra. Potrzebował ponad trzech lat, aby wydobyć postać z jednego bloku marmuru. Ten monolit był pierwotnie przeznaczony do innego projektu artystycznego około 40 lat wcześniej. Miał zostać użyty do dwunastu figur na zewnętrznych ścianach florenckiej katedry. Po tym, jak kilku rzeźbiarzy poniosło porażkę przy tym zadaniu, blok marmuru został odłożony i odkryty na nowo dopiero dla "Davida".

Po zakończeniu pracy nad rzeźbą przez Michelangelo w 1504 roku rozgorzała debata o tym, w którym miejscu we Florencji należy ją ustawić. Aby podjąć tę dalekosiężną decyzję, powołano 30-osobową komisję. Ostatecznie zdecydowała ona o ustawieniu rzeźby na Piazza della Signoria przed głównym wejściem do Palazzo Vecchio, ówczesnej siedziby rządu. Miała tam służyć jako symbol siły rządu i ostrzeżenie dla wrogów w kraju i za granicą.

Pod koniec XIX wieku rzeźbę przeniesiono jednak do wnętrz Galleria dell'Accademia, aby chronić ją przed wpływem środowiska. Na miejscu oryginału na początku XX wieku ustawiono wierną kopię w tej samej skali. Oryginał w Galleria dell'Accademia należy dziś do najpopularniejszych atrakcji miasta.

"Myśliciel" - od Bramy Piekieł do światowej sławy rzeźby

"Myśliciel" Auguste Rodin (1840-1917) należy do najważniejszych rzeźb XIX wieku i zyskał wielką popularność także poza światem sztuki. Arcydzieło Rodin przez dekady rozwinęło się w prawdziwy obiekt kultu.

Myśliciel jest używany jako symbol w najróżniejszych kontekstach, na przykład kreatywnego myślenia, rozumu czy filozofii. Był również niezliczoną ilość razy kopiowany, cytowany lub parodiowany. Pojawia się na przykład w innych dziełach sztuki, takich jak prace Nam June Paik czy Edvard Munch, a także w kreskówkach, memach i reklamie.

Oryginał Myśliciela znajduje się w zbiorach Musée Rodin w Paryżu. Kopia stoi również w Paryżu przy grobie Rodin. Ponadto na całym świecie ma istnieć około 40 dalszych odlewów z brązu i gipsu wykonanych na podstawie oryginału. Są one cenione przez kolekcjonerów jak niewiele innych słynnych rzeźb. Rzadko pojawiają się na aukcjach i z reguły osiągają ceny liczone w dziesiątkach milionów.

Jak z "Poety" powstał "Myśliciel"

W 1880 roku Rodin otrzymał od państwa francuskiego zlecenie na stworzenie monumentalnego reliefu dla planowanego w Paryżu "Musée des Arts Décoratifs". Literackim wzorem miała być "Boska komedia" Dante Alighieri. Rzeźba, która dziś znana jest jako Myśliciel, miała być tylko jedną z około 200 figur na portalu. Wówczas nosiła jeszcze nazwę "Poeta" lub "Dante". Miała zaledwie 72 centymetry wysokości i górowała nad bramą do piekła. W 1888 roku Rodin wyjął figurę z tego projektu i uczynił z niej samodzielną rzeźbę o wysokości ok. 1,80 metra pod znanym dziś tytułem.

Nad samą Bramą Piekieł Rodin pracował przez ponad 30 lat. W międzyczasie plany budowy muzeum zostały już dawno zarzucone i dlatego pierwotne dzieło - a wraz z nim także Myśliciel w swojej oryginalnej wersji - nigdy nie mogło zostać zrealizowane. Dopiero w 1926 roku po raz pierwszy wykonano kompletny odlew Bramy Piekieł z brązu.

Auguste Rodin jest dziś uważany za ważnego prekursora nowoczesnej rzeźby. Już wcześnie odwrócił się od tradycyjnego kształtowania formy i poszukiwał własnego indywidualnego stylu. Jak wiele słynnych rzeźb Rodin, także jego "Myśliciel" nie odpowiadał współczesnym ideałom sztuki końca XIX wieku.

Rodin początkowo wzorował się wprawdzie na prawdziwym człowieku - francuskim bokserze i zapaśniku Jean Baud. Jednak w wielu punktach później odszedł od rzeczywistego wyglądu swojego modelu. Nie trzymał się realnych proporcji, przez co dłonie i stopy wydają się nienaturalnie duże. Ponadto nie opracował powierzchni rzeźby we wszystkich detalach, lecz pozostawił ją nierówną ze śladami obróbki. Również introwertyczna i pochylona postawa ciała wydaje się mało heroiczna i była raczej nietypowa dla jego czasów.

O czym myśli Myśliciel?

Nie tylko ze względu na swój niezwykły styl ten posąg jest bardzo interesujący. Od dziesięcioleci historycy sztuki oraz publiczność zastanawiają się, jakie znaczenie może mieć Myśliciel. Najbardziej oczywista interpretacja rzeźby, wynikająca z tytułu, podkreśla skoncentrowany proces myślenia. To spojrzenie czyni z posągu uniwersalny symbol kreatywności, filozofii i rozumu.

Inne interpretacje chcą widzieć w figurze samego poetę Dante, który w rodzaju autorefleksji spogląda na wydarzenia i postacie własnego dzieła "Boska komedia". W zupełnie innym kierunku idą przypuszczenia, według których Myśliciel może przedstawiać samego Rodin, rozmyślającego nad swoim dziełem.

Czy któraś z tych teorii jest prawdziwa, czy też Rodin miał na myśli w Myślicielu coś zupełnie innego, zapewne nigdy już nie uda się jednoznacznie wyjaśnić. Pytanie "O czym myśli Myśliciel?" będzie więc zajmować jeszcze wiele kolejnych pokoleń.

"Unoszący się" - słynna brązowa figura Barlach i jej burzliwa biografia

Tworzył słynne rzeźby z wyjątkową wrażliwością i intensywną siłą symbolu – niemiecki ekspresjonista Ernst Barlach (1870-1938). W centrum swojej twórczości zawsze stawiał człowieka ze wszystkimi jego uczuciami, troskami i potrzebami. Jego rzeźby często opowiadają małe historie i zawsze mają przy tym warstwę symboliczną.

Barlach podejmował w swojej twórczości także tematy krytyczne wobec swoich czasów i bardzo poważne. Powodem były nie tylko osobiste doświadczenia, jakie przeżył podczas I wojny światowej, ale przede wszystkim w dyktaturze narodowych socjalistów. Pod rządami nazistów był uznawany za twórcę zdegenerowanego. Jego dzieła usuwano z wystaw i przestrzeni publicznej, a ponadto Barlach w każdej chwili liczył się z zakazem wykonywania zawodu.

Słynna rzeźba jako odpowiedź na wydarzenia wojenne

Ernst Barlach stworzył w swojej karierze liczne słynne dzieła - a wraz z "Unoszącym się" jedną z najbardziej znanych rzeźb XX wieku. Dzieło przedstawia monumentalnego anioła z brązu, który - zawieszony na łańcuchach - zdaje się swobodnie poruszać w powietrzu. Barlach wykonał go na zamówienie z okazji 700-lecia katedry w Güstrow w 1927 roku.

Rzeźba miała upamiętniać żołnierzy poległych w I wojnie światowej. Barlach nie chciał jednak tworzyć żadnego z typowych dla jego czasów pomników wojennych, w których żołnierze byli gloryfikowani jako bohaterowie. Zamiast tego pokazuje anioła pogrążonego w sobie, emanującego spokojem i pokojem. Barlach chciał w tej "unoszącej się postaci losu" oddać coś z pustki, którą odczuwał podczas I wojny światowej.

Mimo jego wrażliwej interpretacji tematu rzeźba spotkała się z odrzuceniem. Narodowi socjaliści uznali to przedstawienie za niegodne i za "obelgę dla każdego żołnierza".

W sierpniu 1937 roku Unoszący się został usunięty z katedry w Güstrow, a później przetopiony. Na szczęście zachował się gipsowy model rzeźby, dzięki czemu przyjaciele Barlach mogli jeszcze w 1939 roku wykonać nowy odlew. Od 1952 roku wisi on w kościele Antoniterkirche w Kolonii.

Również model gipsowy został później zniszczony podczas bombardowania. Jednak na podstawie wzoru anioła z Kolonii wykonano trzeci odlew z brązu, który Antoniterkirche podarował katedrze w Güstrow w 1953 roku. W ten sposób Unoszący się mógł powrócić do swojego pierwotnego miejsca.

Zwierzęco słynny: "Balloon Dog" Jeff Koons

Amerykański artysta Jeff Koons, urodzony w 1955 roku, od wielu lat należy do czołówki sztuki współczesnej. Wyrobił sobie nazwisko przede wszystkim prowokacyjnymi i polaryzującymi dziełami. W swoim Œuvre obejmującym malarstwo, rzeźbę, fotografię i instalację zręcznie balansuje między kiczem a kulturą wysoką.

Zgodnie z tradycją pop-artu Koons sięga w swoich dziełach po przedmioty codziennego użytku i kultury popularnej. Najczęściej je przekształca lub umieszcza w nowych kontekstach. Swoimi pracami poddaje pod refleksję znane obiekty i ich znaczenia oraz wystawia na próbę świat konsumpcji, ale także świat sztuki.

Jeff Koons stworzył liczne słynne rzeźby, na przykład dwunastometrową instalację "Puppy" składającą się z 17 000 kwiatów lub swoje słynne rzeźby-balony. Do tych ostatnich należą także "Balloon Dogs". Powstały one w ramach wielkiej serii dzieł Koons "Celebration". W niej sięgał po obiekty, motywy i rytuały związane z urodzinami, świętami i innymi uroczystościami. Do tej serii należy kilka słynnych rzeźb.

Balloon Dogs powstawały między 1994 a 2000 rokiem. Koons inspirował się figurami skręcanymi z balonów na dziecięcych przyjęciach urodzinowych. Początkowo zaprojektował je jako rzeźby ze stali nierdzewnej o wysokości przekraczającej trzy metry. Później dołączyły mniejsze warianty wykonane z porcelany.

Wszystkie Balloon Dogs zaczynały jako małe modele. Na ich podstawie Koons i jego pracownicy tworzyli animacje 3D przy użyciu technologii komputerowej. Na podstawie tych cyfrowych wzorów zlecali produkcję poszczególnych segmentów ze stali nierdzewnej, które później spawali ze sobą. Następnie szlifowali i polerowali powierzchnię. Na końcu pokrywali rzeźby przezroczystymi powłokami w kolorach niebieskim, magenta, żółtym, pomarańczowym i czerwonym.

Balloon Dogs Jeff Koons należą dziś do ikon sztuki nowoczesnej. Inni artyści już zaczęli cytować Balloon Dogs we własnych dziełach, na przykład Banksy czy Mr. Brainwash. Również na aukcjach oryginały Balloon Dog są niezwykle pożądane. W 2013 roku wersja w kolorze pomarańczowym została sprzedana w Christie's za 58,4 miliona dolarów amerykańskich.

Rzeźba dziś: innowacyjna, aktualna i różnorodna

Spojrzenie wstecz na historię rzeźby pokazuje, że znajduje się ona w nieustannej przemianie. Tak jak zmieniają się społeczne i kulturowe warunki ramowe, rzeźba dostosowuje się poprzez nowe tematy i zasady kształtowania.

Ponadto na rzeźbę wpływają także różne inne czynniki. Najważniejszą zmianę paradygmatu rzeźba przeżyła wtedy, gdy abstrakcja zaczęła się przebijać w sztukach pięknych. Odejście od tradycyjnych motywów figuratywnych otworzyło przed rzeźbą szerokie pole nowych możliwości. Artyści zaczęli swobodnie operować nieprzedstawiającymi strukturami i formami, tworząc tym samym zupełnie nowe światy doznań.

Duży wpływ wywiera także postęp techniczny. Rzeźbiarze często sięgają dziś po innowacje w materiałach i maszynach oraz dostosowują je do swoich potrzeb. Nadal używają wprawdzie od wieków znanych materiałów, takich jak drewno, kamień czy metale. Doszły jednak także liczne inne materiały, takie jak szkło, porcelana czy różne tworzywa sztuczne.

Ponadto możliwości artystyczne są stale poszerzane przez nowoczesne techniczne procesy produkcyjne. Dziś rzeźbiarze coraz częściej sięgają po cyfrowe modele komputerowe, wiertarki, piły lub frezarki oraz inne technologie pochodzące z przemysłu.

Ponadto żywa wymiana między stylami i technikami przyczynia się do dalszego rozwoju rzeźby. To sprawia, że pozostaje ona zawsze żywa i aktualna. I tak nowoczesne rzeźby na początku XXI wieku wykazują wielką różnorodność tematów, technik i stylów.