Paula Modersohn-Becker: Ikona klasycznego modernizmu
Niewiele artystek i artystów ucieleśnia przełom malarstwa w modernizm tak bardzo jak Paula Modersohn-Becker (1876-1907). Na przełomie XIX i XX wieku włączyła już do swojego stylu malarskiego kilka istotnych elementów ekspresjonizmu – podczas gdy w Niemczech znaczące ugrupowania artystyczne "Brücke" (od 1905) i "Blauer Reiter" (od 1911) były co najwyżej w powijakach.
Modersohn-Becker, która żyła tylko 31 lat, stworzyła w ciągu niespełna 10 lat swojej kariery artystycznej ponad 700 obrazów i około 1500 rysunków. Swoimi wyjątkowymi dziełami pełnymi siły i wrażliwości inspiruje do dziś malarki i malarzy. Jednak Paula Modersohn-Becker jest wzorem dla wielu nie tylko jako artystka, lecz także jako człowiek. Z odwagą i determinacją dążyła do celu, by zostać artystką – także wbrew społecznym i rodzinnym oporom.
London, Berlin, Worpswede, Paryż: Ważne etapy w życiu Pauli Modersohn-Becker
Rozwój artystyczny Pauli Modersohn-Becker jest ściśle związany z kilkoma miejscami w całej Europie. Ze swojego rodzinnego miasta Drezna przeniosła się w 1888 roku z rodziną do Bremy. Jej zainteresowanie malarstwem było już wtedy rozbudzone. Podczas siedmiomiesięcznego pobytu w Londynie otrzymała na prywatnej szkole artystycznej swoje pierwsze lekcje malarstwa i rysunku. Po powrocie do Bremy uczęszczała na życzenie rodziców do seminarium nauczycielskiego, równocześnie kontynuując kursy malarstwa i rysunku.
Kolejny duży krok w swojej drodze artystycznej mogła wykonać w 1896 roku, gdy mogła ukończyć kurs w szkole rysunku i malarstwa w "Verein der Berliner Künstlerinnen". Następnie odbyła półtoraroczne szkolenie z portretu, aktu i malarstwa pejzażowego u różnych berlińskich malarzy.
W 1897 roku odwiedziła po raz pierwszy Worpswede, do którego miała się przenieść od 1898 roku. To miejsce w Teufelsmoor przyniosło Modersohn-Becker zarówno prywatnie, jak i artystycznie duże zmiany. Tutaj spotkała swojego późniejszego męża, malarza Otto Modersohn, i znalazła w kolonii artystycznej w Worpswede środowisko, w którym mogła rozwijać swoją sztukę.
Decydujące impulsy dla malarstwa
Decydujące impulsy dla jej progresywnej wizji malarstwa Paula Modersohn-Becker otrzymała przede wszystkim w Paryżu, który odwiedziła po raz pierwszy w 1900 roku. W sumie czterokrotnie podróżowała do francuskiej stolicy. Tam uczęszczała na kursy w różnych szkołach artystycznych, między innymi w École des Beaux-Arts Paris, Académie Julian i Académie Colarossi. Ponadto Modersohn-Becker mogła w tej metropolii sztuki studiować dzieła czołowych przedstawicieli awangardy w Europie, takich jak Vincent van Gogh, Paul Cézanne lub Paul Gauguin.
Zarówno stylem, jak i wyborem motywów wykazała się wielką odwagą
Imię Paula Modersohn-Becker jest dziś symbolem wczesnego ekspresjonizmu. Jednak gdy jako nastolatka zaczynała interesować się malarstwem, o tym awangardowym stylu w Niemczech wciąż nie było mowy. W swoich wczesnych pracach inspirowała się jeszcze innymi popularnymi wówczas stylami, takimi jak impresjonizm, realizm i secesja.
Jednak im dłużej zajmowała się malarstwem, tym bardziej oddalała się od naturalistycznego sposobu przedstawiania. Poszukiwała charakterystycznych cech swoich motywów i upraszczała je do form w mocnych kolorach. Inspirację i wsparcie dla swojego stylu malarskiego znalazła w dziełach takich artystów jak Cézanne, van Gogh, Gauguin, Rousseau czy Munch.
Paula Modersohn-Becker interpretowała tematy obrazów w niezwykły sposób
Nowy styl malarski Modersohn-Becker stosowała do wszystkich swoich tematów obrazów. Zarówno portrety i pejzaże, jak i martwe natury oraz autoportrety interpretowała w sposób niezwykły jak na swoje czasy. Jednak nie tylko pod względem stylu malarskiego okazała się postępowa, lecz także w wyborze motywów. W swoich portretach często poświęcała uwagę zwykłym ludziom, którzy rzadko pojawiali się w malarstwie, takim jak biedni, starzy, dzieci, matki czy chłopi. Przedstawiała ich przy tym bardzo autentycznie i bez upiększania.
Prawdziwe złamanie tabu popełniła jednak, malując akty – zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Na przełomie stuleci było to – zwłaszcza jako kobieta – sprzeczne ze wszystkimi zasadami. Na szczyt prowokacji wyniosła to, gdy zaczęła tworzyć autoportrety aktów. Jak zgodnie stwierdza historia sztuki, żadna malarka przed nią tego nie odważyła się zrobić.
Przeciw wszelkim przeciwnościom realizowała swoje życiowe marzenie
Fakt, że Paula Modersohn-Becker malowała akty i autoakty, świadczy o tym, jak odważnie i bezkompromisowo podążała własną drogą – zarówno jako kobieta, jak i jako artystka. Wielokrotnie zderzała się przy tym z konwencjami społecznymi.
Już jako nastolatka wykazywała duże zainteresowanie malarstwem, jednak jej rodzice nie pozwalali na kształcenie artystyczne. Mimo to nie zrezygnowała ze swojego marzenia, by zostać malarką. Chętnie studiowałaby na akademii sztuk pięknych, jednak pod koniec XIX wieku było to kobietom zasadniczo zabronione. W związku z tym uczęszczała na własną rękę na kursy w różnych szkołach malarskich i w ten sposób zdobyła profesjonalne wykształcenie artystyczne. Stopniowo oddalała się od tradycyjnych zasad malarstwa i rozwijała własny styl. Spotykała się przy tym przeważnie z odmową i krytyką.
Druzgocąca krytyka po wystawie zbiorowej w Bremie
Gdy w 1899 roku zaprezentowała swoje prace na wystawie zbiorowej w Bremie, musiała potem przeczytać druzgocącą recenzję w Weser-Zeitung. Początkowo jedynie jej mąż, Otto Modersohn, ją wspierał i promował jej twórczość. Jednak od 1905 roku również on stał się ostrym krytykiem i zarzucał jej nadmierne skupienie na formie oraz prymitywny sposób przedstawiania. Przeciwności, które musiała znosić z wielu stron, ostatecznie doprowadziły do całkowitego wycofania się z życia publicznego – jednak nie przestała malować.
Paula Modersohn-Becker wykazała również odwagę i konsekwencję w innych sferach życia
Już jako nastolatka wykluczyła dla siebie życie typowej gospodyni domowej. Kiedy później jako zamężna kobieta podróżowała do Paryża bez męża, jej otoczenie reagowało z najwyższą nieufnością, jeśli nie uznawało tego wręcz za "chorobliwe". Fakt, że okresowo całkowicie się od niego oddzielała, był dla wielu afrontem. Ostatecznie jednak ani brak zainteresowania ze strony publiczności, ani społeczne ograniczenia nie powstrzymały Pauli Modersohn-Becker przed realizowaniem zarówno swojej wizji sztuki, jak i własnego konceptu życia.
Paula Modersohn-Becker dzisiaj: Świętowana gwiazda ekspresjonizmu
Wielu jej współczesnych uważało obrazy Pauli Modersohn-Becker za zdecydowanie zbyt postępowe. Podczas swojego życia miała sprzedać jedynie trzy swoje dzieła. Obecnie natomiast jest wszędzie podziwiana za odwagę i pionierski wkład w rozwój ekspresjonizmu.
Już wkrótce po jej śmierci zainteresowanie jej twórczością zaczęły wykazywać galerie wystawowe. Ponadto liczne prywatne i publiczne kolekcje włączyły jej dzieła do swoich zbiorów, w tym
- Städel Museum, Frankfurt,
- Pinakothek der Moderne, Monachium,
- Museum of Modern Art, Nowy Jork,
- Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork oraz
- British Museum, Londyn.
Wielkim wyróżnieniem pośmiertnym było również otwarcie w 1927 roku "Paula Modersohn-Becker Museum" w Bremie, będącego pierwszą na świecie instytucją wystawową poświęconą twórczości kobiety.
Również w XXI wieku jej obrazy i rysunki cieszą się rosnącą popularnością
Regularnie odbywają się wystawy jej dzieł w renomowanych galeriach, na przykład w 2015 roku w "Louisiana Museum of Modern Art" w Humlebæk koło Kopenhagi, w 2016 roku w "Musée d'Art moderne de la Ville de Paris" lub w 2021 roku w "Schirn Kunsthalle" we Frankfurcie nad Menem.
W 2017 roku do kin wszedł film "Paula", oparty na historii jej życia. Ponadto powiat Osterholz co dwa lata przyznaje "Paula Modersohn-Becker-Kunstpreis". Prawie 150 lat po jej urodzinach, Paula Modersohn-Becker jest dziś obecna bardziej niż kiedykolwiek.
Wybrane dzieła Paula Modersohn-Becker
