Artyści z grupy Brücke: pionierzy ekspresjonizmu
Nie malarze ani rzeźbiarze, lecz studenci architektury doprowadzili na początku XX wieku do głębokich zmian w sztuce: w 1905 roku Karl Schmidt-Rottluff, Fritz Bleyl, Ernst Ludwig Kirchner oraz Erich Heckel założyli w Dreźnie grupę artystyczną "Brücke". Odwrócili się od konserwatywnej doktryny akademickiej i opracowali zasadniczo nową koncepcję artystyczną. W jej centrum nie znajdowała się już funkcja odwzorowawcza sztuki. Zamiast tego miała ona przekazywać subiektywne odczucia artystów.
Za zasadnicze cechy stylu Brücke uznaje się radykalnie zredukowany język form oraz jaskrawe kolory. Ekspresjonizm Brücke trwale ukształtował sztukę nowoczesności i miał wpływ na wiele kolejnych pokoleń artystów XX wieku.
Droga Brücke: od Drezna do Berlina
Historia wspólnoty artystycznej Brücke rozpoczyna się w Dreźnie krótko po przełomie wieków. Na tamtejszej Wyższej Szkole Technicznej skrzyżowały się drogi studentów architektury Karl Schmidt-Rottluff, Fritz Bleyl, Ernst Ludwig Kirchner i Erich Heckel. Poza studiami czwórkę łączyło duże zainteresowanie malarstwem i litografią. Jednak sztukę swoich czasów postrzegali bardzo krytycznie i dążyli do nowoczesnych zmian stylistycznych.
Aby nadać swojej twórczości ramy instytucjonalne, w czerwcu 1905 roku założyli "Brücke". Pod tą nazwą wynajęli wspólne pracownie, organizowali pierwsze wystawy i pozyskiwali nowych członków. Do najbardziej znanych należeli Max Pechstein i Emil Nolde, którzy dołączyli do Brücke w 1906 roku; ponadto do grupy przystąpili m.in. Otto Mueller, Kees van Dongen i Cuno Amiet.
Pierwsza duża wspólna wystawa artystów Brücke została otwarta 24 września 1906 roku w fabryce lamp Karla-Max Seiferta. W 1911 roku wspólnota artystyczna przeniosła się z Drezna do Berlina. Stolica już wtedy rozwinęła się w centrum sztuki współczesnej i oferowała artystom więcej możliwości wystaw i handlu. Ponadto nawiązały się tu nowe kontakty z innymi awangardystkami i awangardystami, którzy inspirowali i wpływali na artystów Brücke. Na przestrzeni lat panowała jednak również pewna rotacja wśród członków. Fritz Bleyl, a także Emil Nolde, opuścili grupę po krótkim czasie.
Ostatecznie w 1913 roku Brücke całkowicie się rozpadła. Decydującym powodem miało być to, że Kirchner coraz bardziej postrzegał siebie jako przywódcę grupy i traktował swoich kolegów w sposób lekceważący. Po rozwiązaniu wszyscy byli członkowie Brücke kontynuowali pracę w dużej mierze niezależnie od siebie.
Sztuka miała czynić subiektywne odczuwanie doświadczalnym
Czterej młodzi studenci architektury z Drezna, którzy mieli stać się pionierami ekspresjonizmu, nie przeszli żadnego artystycznego kształcenia w akademii. Być może tłumaczy to fakt, że potrafili patrzeć na sztukę swoich czasów w sposób szczególnie bezstronny i krytyczny. Doszli do wniosku, że tradycyjne maksymy malarstwa i rzeźby nie były w stanie wyrazić tego, co było dla nich ważne. Popularne w tym okresie style, takie jak impresjonizm i malarstwo historyczne, wciąż były silnie zobowiązane do realistycznego odwzorowania obiektywnie widzialnego.
Naturalny sposób przedstawiania, oparty wyłącznie na powierzchownych obserwacjach, artyści Brücke uważali jednak za bezsensowny. Chcieli raczej uczynić sztuki plastyczne narzędziem wyrażania swoich indywidualnych percepcji i uczuć. W dziełach miała być bezpośrednio odczuwalna pasja twórców i miało powstać emocjonalne połączenie z odbiorcami. Aby osiągnąć te cele, artyści Brücke poszukiwali nowych form ekspresji artystycznej i kwestionowali w tym celu wszystkie istniejące reguły formalne.
Brücke nie dysponowała jednak rozbudowanym manifestem teoretycznym, jaki posiadał na przykład "Blaue Reiter" wraz ze swoim almanachem. "Program" składał się z drzeworytu o wymiarach 74 x 41 milimetrów, wykonanego przez Ernst Ludwig Kirchner. Na odbitce można było przeczytać:
"W wierze w rozwój ku nowemu pokoleniu twórców i odbiorców wzywamy całą młodzież i jako młodość, która niesie przyszłość, chcemy zapewnić sobie wolność ramion i życia wobec dobrze usadowionych starszych sił. Do nas należy każdy, kto bezpośrednio i niesfałszowanie oddaje to, co pcha go do tworzenia."
Intensywne kolorystycznie i impulsywne: Styl artystów Brücke
Deklarowanym celem grupy artystycznej Brücke było ukazywanie życia we wszystkich jego aspektach w sposób autentyczny i bezpośredni w dziełach sztuki. Ekspresjoniści obrali przy tym nowe drogi zarówno formalne, jak i tematyczne. W swoim języku obrazowym i formie radykalnie oddalili się od naturalistycznego bogactwa detalu wcześniejszych epok. Zamiast tego zredukowali formy i detale obiektów przedstawionych do kilku charakterystycznych cech. Ponadto podkreślali kontury obiektów, wyraźnie je definiując i oddzielając od siebie za pomocą silnych kontrastów kolorystycznych.
W swojej emocjonalności przedstawiali ponadto swoje motywy w sposób przesadzony i zdeformowany. Artyści Brücke odrzucali także inne tradycyjne zasady malarstwa, takie jak perspektywa centralna czy poprawna przestrzennie kompozycja obrazu. Przyznawali sobie maksymalną swobodę twórczą i umieszczali wszystkie elementy obrazu równorzędnie na jednej płaszczyźnie.
Ponadto w malarstwie ekspresjonistów coraz większe znaczenie zyskiwał kolor. Nie był on już postrzegany jedynie jako materiał lub środek do celu, lecz otrzymywał własną wartość i był wręcz inscenizowany. Malarze Brücke stosowali głównie intensywne barwy, które nakładali monochromatycznie na dużych powierzchniach.
Artyści zerwali także z realistycznym przyporządkowaniem kolorów do przedmiotów i kolorowali obiekty obrazu swobodnie, zgodnie z własnym odczuciem. Dzięki swojemu progresywnemu stylowi malarskiemu ekspresjoniści nierzadko poruszali się na pograniczu innych dyscyplin, takich jak kubizm, karykatura oraz abstrakcja.
W doborze motywów artyści Brücke wyznaczyli nowe akcenty
Podobnie jak w formie wyrazu artystycznego, także tutaj cenili naturalność i pierwotność. W przedstawieniach natury, krajobrazów i aktów celebrowali życie i wolność. Inspirację czerpali często podczas wspólnych wyjazdów nad wybrzeża Morza Północnego i Morza Bałtyckiego lub nad stawy w Moritzburgu.
Po przeprowadzce artystów Brücke do Berlina coraz większą rolę zaczęły odgrywać sceny miejskie. Na obrazach przedstawiających światowe towarzystwo, sceny uliczne, lokale taneczne i varietés odzwierciedlali tętniące życiem wielkomiejskie życie. Pod wpływem modernizacji i pośpiechu metropolii podstawowy nastrój wielu dzieł artystów Brücke uległ ponadto przyciemnieniu i coraz częściej podejmowali oni tematy takie jak samotność czy lęk.
Artyści Brücke zmienili proces twórczy
Malarze Brücke nie tylko opracowali nowy język obrazowy, lecz także zmienili cały proces twórczy. Często malowali intuicyjnie, impulsywnie, szybko i szerokim pociągnięciem pędzla. Dzięki temu mogli bezpośrednio wyrażać swoje natchnienie.
Obok malarstwa wśród ekspresjonistów coraz większe znaczenie zyskała także inna technika: drzeworyt. Ta licząca sobie setki lat metoda doskonale odpowiadała ich filozofii. W drzeworycie mogli bardzo dobrze realizować swoje cele formalne za pomocą mocnych konturów, dużych płaszczyzn, wyraźnych kontrastów i stylizacji obiektów.
Grupa artystyczna Brücke: kamień milowy w historii sztuki
Twórczość artystów Brücke jest dziś uznawana za jedną z najważniejszych pozycji w historii sztuki. Na wiele lat przed "Blaue Reiter" w rejonie Monachium Brücke potrafiła nadać decydujące impulsy przemianom malarstwa nowoczesności.
Jak to często bywało w przypadku artystów awangardowych, Brücke początkowo uchodziła za zbyt progresywną i prowokacyjną. Krytykowano przede wszystkim sposób przedstawiania uznawany powszechnie za nienaturalny, mało harmonijny i niespokojny ("gwałt na świecie zmysłów" – krytyk sztuki Hermann Bahr, 1914). Również częste przedstawienia aktów budziły niechęć. Mimo początkowej krytyki ekspresjonizm w kolejnych latach znajdował jednak coraz więcej zwolenników także wśród współczesnych. Ernst Ludwig Kirchner na przykład jeszcze za życia regularnie uczestniczył w wystawach w Niemczech i Szwajcarii oraz sprzedał liczne dzieła.
W kolejnych dekadach rewolucyjne zmiany sztuki Brücke ugruntowały się i wpłynęły na wiele innych nurtów artystycznych na całym świecie. Style takie jak abstrakcja, ekspresjonizm abstrakcyjny czy neoekspresjonizm miały swoje bezpośrednie korzenie w ekspresjonizmie Brücke.
Również współcześnie dzieła Kirchner, Schmidt-Rottluff, Bleyl i Heckel cieszą się niesłabnącą popularnością. Oryginały wszystkich artystów Brücke są bardzo poszukiwane zarówno na wystawach, jak i wśród kolekcjonerów, osiągając wysokie ceny. Ponadto w Berlinie, dzięki "Brücke-Museum", które Karl Schmidt-Rottluff powołał jeszcze osobiście do życia, pionierom ekspresjonizmu poświęcono własną przestrzeń wystawienniczą.
