Monet vs. Manet: Oto różnice

Édouard Manet: Indywidualista

Édouard Manet (1832 – 1883) należał do najważniejszych przedstawicieli awangardy XIX wieku. Jest uznawany za reformatora malarstwa i wywarł wpływ na wielu artystów swojej epoki. Manet utrzymywał bliskie kontakty ze środowiskiem impresjonistów, ale nigdy nie wystawiał razem z nimi i z zasady odmawiał utożsamiania się z jakimkolwiek określonym kierunkiem artystycznym. Jego twórczość można najlepiej opisać jako ogniwo łączące realizm z impresjonizmem.

Édouard Manet już wcześnie zerwał z akademickimi tradycjami malarstwa. Około 1860 roku wypracował własny, indywidualny styl. Choć przez długi czas pozostawał zasadniczo wierny realizmowi, podążał własną drogą w doborze tematów, kompozycji obrazów i sposobie malowania. Zamiast dramatycznych obrazów historycznych, heroicznych portretów czy epickich realistycznych pejzaży malował przede wszystkim sceny z życia codziennego oraz portrety zwykłych ludzi.

Charakterystyczne dla jego malarstwa były kontrasty światłocieniowe i nietypowe perspektywy. Ponadto rezygnował z drobniejszych szczegółów obrazu, dlatego jego sposób malowania często określano jako "szkicowy". Dla wielu współczesnych mu osób dobór tematów przez Manet w połączeniu z jego "niedokończonym" stylem malarskim był zbyt postępowy. Kilka jego dzieł wywołało skandale ze względu na niekonwencjonalne i śmiałe motywy, na przykład "Śniadanie na trawie" (1863) i "Olympia" (1863).

Kontrowersje budziło również to, że przedstawiał ludzi realistycznie, niemal w sposób dokumentalny. Całkowicie rezygnował z wszelkich form upiększania czy idealizowania postaci. Tak bezkompromisowe podejście do malarstwa portretowego uznawano już wówczas za krytykę społeczną, a dla wielu krytyków sztuki i niektórych odbiorców stanowiło ono prowokację.

Claude Monet – czołowa postać impresjonizmu

Claude Monet (1840 – 1926) jest dziś bez wątpienia najbardziej znanym przedstawicielem francuskiego impresjonizmu. Był nie tylko pionierem tego stylu malarskiego, lecz także kluczową postacią całej epoki.

Monet już wcześnie odwrócił się od tradycyjnego malarstwa swoich czasów. W nauczaniu akademickim dominował wówczas sposób malowania charakteryzujący się dużą liczbą realistycznych szczegółów oraz przede wszystkim tematyką historyczną i religijną. Monet natomiast znacznie bardziej pragnął uchwycić na swoich obrazach własne wrażenie atmosfery danej chwili. Poświęcał się przy tym głównie pejzażom. Zamiast koncentrować się na precyzyjnym przedstawieniu obiektów, skupiał się na oddaniu nastroju tworzonego przez światło. W tym celu malował przede wszystkim krótkimi pociągnięciami pędzla i plamkami barwnymi, świadomie w znacznym stopniu rozmywając kontury i szczegóły przedmiotów.

Aby możliwie najwierniej przedstawiać swoje motywy, wiele obrazów malował pod gołym niebem ("malarstwo plenerowe"). Monet stworzył liczne dzieła, które dziś uznawane są za reprezentatywne dla impresjonizmu. Do jego najbardziej znanych prac należą nenufary oraz inne obrazy przedstawiające jego ogród w Giverny, na przykład japoński most.

Claude Monet odegrał również znaczącą rolę w udostępnieniu dzieł postępowych artystów po raz pierwszy szerszej publiczności. Wspólnie z kilkoma kolegami zorganizował w 1874 roku wystawę prezentującą między innymi prace takich artystów jak Camille Pissarro, Pierre-Auguste Renoir i Edgar Degas. Na wystawie pokazano również jego obraz "Impression, Soleil levant", od którego nazwę miał wziąć cały kierunek.

Monet czy Manet – kto jest ojcem impresjonizmu?

Na pytanie o założyciela lub "ojca" impresjonizmu nie można udzielić jednoznacznej odpowiedzi. W rzeczywistości zarówno Claude Monet, jak i Édouard Manet w znacznym stopniu przyczynili się do tego, że impresjonizm rozwinął się w jeden z najważniejszych stylów w historii sztuki. Każdy z nich miał jednak inne zasługi dla impresjonizmu.

Wielką zasługą artysty Édouard Manet było to, że jako jeden z pierwszych zasadniczo odrzucił reguły tradycyjnego malarstwa swojej epoki. Tym odważnym krokiem wywołał atmosferę przełomu wśród ówczesnych malarzy. Ponadto wypracował styl malarski, którego niektóre cechy miały później pojawić się również w impresjonizmie. Stosował na przykład jasną i żywą paletę barw. Nie dopracowywał też wszystkich szczegółów z najwyższą precyzją, lecz komponował niektóre fragmenty swoich obrazów wyłącznie za pomocą krótkich, energicznych i swobodnych pociągnięć pędzla. Swoim niekonwencjonalnym stylem Édouard Manet stworzył ważne podstawy, które stały się inspiracją dla wielu malarzy.

Claude Monet również czerpał z pionierskich osiągnięć artysty Édouard Manet. Jego zasługa polegała z kolei na dalszym rozwijaniu idei poprzednika. Udoskonalił wiele cech, które dziś powszechnie kojarzy się z impresjonizmem. Rozmywał na przykład kontury przedstawianych obiektów jeszcze bardziej niż jego wzór, Manet. Niekiedy pozostawiał z nich jedynie niewyraźne zarysy. Dzięki innowacyjnej technice opartej głównie na krótkich pociągnięciach pędzla potrafił stworzyć rozmyte wrażenie wizualne, które do dziś sprawia, że impresjonizm jest tak fascynujący. Zarówno Monet, jak i Manet mieli więc ogromne znaczenie dla powstania tego stylu. Ostatecznie jednak sukces impresjonizmu zawdzięczamy także ich współpracy oraz twórczości wielu innych malarzy XIX wieku, takich jak Renoir, Degas, Sisley, Pissarro czy Cézanne.

Różnica Monet-Manet

Nazwiska Claude Monet i Édouard Manet różnią się zaledwie jedną samogłoską – nic więc dziwnego, że bywają ze sobą myleni. Jednak pod względem artystycznym obaj malarze mieli stosunkowo niewiele wspólnego. Tematyka ich obrazów, środki stylistyczne, dobór kolorów oraz miejsca, w których malowali, były pod pewnymi względami bardzo odmienne.

Różne zainteresowania w zakresie tematyki obrazów

Édouard Manet i Claude Monet mieli zupełnie inne priorytety przy wyborze tematów swoich obrazów. Manet przedstawiał w swoich dziełach przede wszystkim współczesne mu życie. Interesowali go zwłaszcza ludzie i ich codzienność:

• Manet nie koncentrował się na znanych osobistościach, lecz tworzył malarskie studia zupełnie zwyczajnych ludzi. Były to między innymi barmanki, muzycy, aktorzy, dzieci, robotnicy czy tancerze.
• Często portretował pojedyncze osoby, ale przedstawiał również grupy ludzi lub sceny rozgrywające się w kawiarniach.
• Manet pozwalał także zajrzeć w prywatne życie ludzi i uchwycał bardzo intymne chwile, między innymi w swoich licznych aktach kobiecych.
• Oprócz ludzi swojej epoki Manet malował również pejzaże, marynistyki, widoki miast i architekturę. Do jego twórczości należą także niektóre martwe natury przedstawiające kwiaty lub owoce.

Claude Monet natomiast szukał swoich motywów przede wszystkim w naturze:

• Malował głównie pejzaże, marynistyki, ogrody oraz świat drzew i kwiatów. Do jego najsłynniejszych motywów należą widoki ogrodu w Giverny oraz jego seria nenufarów.
• Oprócz pejzaży malował także widoki miast i architektury, na przykład port w Le Havre ("Impression, Soleil levant"), klasztor na wyspie San Giorgio Maggiore ("Saint-Georges majeur au crépuscule") czy paryskie sceny uliczne ("Boulevard des Capucines").
• W całej twórczości Monet zwraca uwagę fakt, że często umieszczał w centrum swoich obrazów niepozorne i pozornie mało spektakularne sceny oraz obiekty. Należą do nich na przykład stogi siana, pojedyncze drzewa czy niewielkie mosty.
• W przeciwieństwie do Manet w większości obrazów Monet postacie ludzkie odgrywają jedynie drugoplanową rolę. Często malował ludzi w bardzo małej skali, jako sztafaż uzupełniający pejzaż. Wyjątkiem jest kilka portretów, które wykonał między innymi członkom swojej rodziny oraz samemu sobie.

Monet i Manet reprezentowali odmienne koncepcje malarstwa

Oprócz wyboru motywów Monet i Manet różnili się przede wszystkim koncepcją malarską. Claude Monet chciał, aby jego obrazy jak najwierniej oddawały nie rzeczywistość, lecz subiektywne wrażenie danej chwili:

• Monet nie malował już przedmiotów wyłącznie dla nich samych. Postrzegał je również jako powierzchnie odbijające światło, które pomagały mu oddać atmosferę, a zwłaszcza oświetlenie.
• Monet uważał, że aby oddać wrażenie chwili, nie trzeba malować każdego szczegółu. W dużej mierze rezygnował z wyraźnie zarysowanych konturów oraz większości detali obiektów. Pozwalał, by liczne subtelności rozpływały się w przejściach kolorystycznych i szerokich pociągnięciach pędzla, świadomie tworząc nieco rozmyte wrażenie wizualne. Taki sposób malowania pozwalał mu całkowicie skoncentrować się na grze światła i kolorów.
• Monet szczególnie konsekwentnie realizował swoją koncepcję w seriach obrazów przedstawiających wciąż te same motywy. Malował na przykład wielokrotnie japoński most w swoim ogrodzie lub nenufary, ale za każdym razem o różnych porach dnia i roku. Zazwyczaj zmieniał przy tym jedynie warunki oświetleniowe.

Édouard Manet natomiast pozostawał wyraźniej związany z realizmem:

• Manet przedstawiał ludzi w dużej mierze z wyraźnymi rysami twarzy i zdefiniowanymi konturami ciała. Również w przypadku większości pozostałych istotnych elementów obrazu kierował się rzeczywistymi szczegółami i proporcjami.
• Od szczegółowego i precyzyjnego sposobu malowania odchodził tylko częściowo. Krótkie pociągnięcia pędzla i plamki barwne stosował głównie na większych powierzchniach, takich jak drzewa, krzewy, zbiorniki wodne, niebo czy powierzchnie ubrań.
• Ponadto Manet często wykorzystywał w swoich obrazach wyraźne kontrasty między jasnymi a bardzo ciemnymi fragmentami, aby podkreślić określone motywy.

Obaj malarze wykorzystywali czerń w bardzo różny sposób

Różnica między Manet a Monet przejawiała się również w doborze kolorów. Podczas gdy Manet pracował głównie ze stonowaną paletą barw, Monet stosował żywe i świetliste kolory. Przede wszystkim jednak czerń miała zupełnie inne znaczenie w twórczości obu malarzy. U Manet należała do ważnych elementów kompozycji obrazu. Używał jej do malowania konturów swoich motywów, ale stosował ją również na dużych powierzchniach do przedstawiania poszczególnych elementów, takich jak ubrania czy tła obrazów. Najczęściej wykorzystywał ją także do tworzenia silnych kontrastów światłocieniowych w swoich dziełach.

Claude Monet natomiast niemal całkowicie wyeliminował czerń ze swojej palety. Do malowania ciemnych fragmentów obrazów używał przede wszystkim błękitu, zieleni, brązu lub fioletu. Czerń stosował co najwyżej do niewielkich punktów i kresek. Nigdy jednak nie miała ona dominować w obrazie.

Monet i Manet preferowali różne miejsca do malowania

Kolejna, nie mniej istotna różnica między Monet a Manet dotyczyła sposobu pracy. Claude Monet chciał możliwie najwierniej uchwycić w swoich obrazach atmosferę chwili. W tym celu pracował na łonie natury, gdzie mógł bezpośrednio przenosić swoje wrażenia na płótno. To spontaniczne "malarstwo plenerowe" miało stać się jedną z najważniejszych cech impresjonistów.

Édouard Manet natomiast większość pracy nad swoimi dziełami wykonywał w pracowni. Podczas wędrówek po Paryżu zbierał pomysły na obrazy. Od czasu do czasu wykonywał również szkice. Właściwy proces malowania odbywał się jednak w pracowni, gdzie rozwijał swoje wrażenia na płótnie. Dopiero od lat 70. XIX wieku również on poszedł za przykładem impresjonistów i zaczął ustawiać sztalugi pod gołym niebem.

Monet vs. Manet – jak początkowa nieufność przerodziła się w przyjaźń

Claude Monet i Édouard Manet są dziś zaliczani do najważniejszych malarzy XIX wieku. Obu artystów łączyła również przyjaźń, choć ich znajomość miała początkowo nieco trudny przebieg.

Podobno po raz pierwszy zwrócili na siebie uwagę w 1865 roku podczas Salonu Paryskiego. Obaj malarze prezentowali tam swoje dzieła. Ponieważ obrazy rozmieszczono w kolejności alfabetycznej, prace Monet i Manet wisiały bezpośrednio obok siebie. Ze względu na bardzo podobną pisownię nazwisk miało dochodzić do pomyłek przy przypisywaniu autorstwa dzieł. Najwyraźniej niektóre prace Monet błędnie uznawano za dzieła Manet. To z kolei zirytowało starszego artystę. Podobno oburzał się, że nieznany mu malarz najwyraźniej próbuje wykorzystać jego sławę.

Jednak z tego początkowego nieporozumienia w kolejnych latach rozwinęła się bliska przyjaźń i artystyczna koleżeńskość. Obaj szanowali talent drugiego. Wzajemnie się inspirowali, a w 1874 roku również współpracowali w Argenteuil. Édouard Manet miał nawet nazwać Monet "Anioł Rafał wody". Ponadto podobno to dzięki Claude Monet artysta Manet zainteresował się malarstwem plenerowym. Zachowały się również przekazy mówiące o tym, że Manet wspierał swojego przyjaciela finansowo.

O ich wzajemnym uznaniu świadczą różne obrazy, na przykład "Łódź" z 1883 roku. Édouard Manet namalował na nim Claude Monet, który z kolei portretował pewną damę na niewielkiej łodzi służącej mu jako pracownia pod gołym niebem. Na innym obrazie z tego samego roku Monet pozwolił Manet zajrzeć w bardzo prywatną sferę swojego życia. W obrazie "Rodzina Monet w swoim ogrodzie" z 1874 roku Manet przedstawił życie rodzinne małżeństwa Monet wraz z synem. Szczególnie ten obraz świadczy o bliskości, jaka łączyła Monet i Manet.

Podsumowanie: Monet i Manet – nie tak podobni, by ich mylić

Choć obaj malarze pochodzili z Francji, a ich nazwiska brzmią dość podobnie – z artystycznego punktu widzenia każdy z nich był niezwykle niezależny. Monet w swoich obrazach pejzażowych stawiał w centrum oddziaływanie światła. Manet natomiast przedstawiał przede wszystkim ludzi w ich codziennym życiu, w bardzo realistyczny sposób.

Tym, co łączyło obu artystów, była jednak chęć poszukiwania nowych dróg w kompozycji obrazów. W ten sposób wnieśli znaczący wkład w modernizację malarstwa w Europie. Ich pionierski duch inspirował licznych artystów w kolejnych dziesięcioleciach. Trudno jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie, który z nich był ważniejszy. Dziś Claude Monet może być bardziej znanym artystą, jednak również nieco mniej rozpoznawalny Manet wniósł istotny wkład w rozwój impresjonizmu. Ostatecznie historia sztuki skorzystała na tym, że obaj malarze byli tak różni i poprzez swoje indywidualne koncepcje kwestionowali dotychczasowe podejście do malarstwa oraz przyczyniali się do jego dalszego rozwoju.